Ik heb een talenknobbel. Blijkbaar.

Naast Nederlands, Frans, Engels en Duits spreek ik ook vloeiend Spaans en heb ik 4 jaar Italiaans gestudeerd. Vreemde culturen en zeker ook andere talen boeien me enorm. Zo is mijn hobby een passie geworden.

Ik heb getwijfeld tussen Portugees en Turks. Maar gezien de meeste turkse gastarbeiders in de jaren ’70 in Gent zijn komen wonen, kan ik het Turks hier veel meer oefenen. En zo begon ik 2 jaar geleden vol overgave aan de turkse taal.

We hebben het uiteraard niet alleen over grammatica en toepassingen, maar verdiepen ons ook in de cultuur. Deze week was het mijn beurt. Ik deed een presentatie over de Turkse gastvrijheid. Nadat ik het boek “Turkije aan de Leie” van Tina de Gendt in één ruk had uitgelezen, was ik helemaal op dreef en begon de nodige research te doen. Copy, Paste, Wikipedia, Google, het kwam er allemaal aan te pas…

En dit is wat ik er jullie kan over vertellen:

 

Turkler ve misafirperverlik – Gastvrijheid in Turkije                        

De Turken staan bekend om hun oprecht gemeende gastvrijheid en hartelijkheid. Dat hebben de meesten onder ons al mogen ervaren.

Het is een volk dat graag deelt met de medemens.

In de Turkse cultuur is gastvrijheid een belangrijke waarde en het is daarom ook niet vreemd als je in dit land door een Turkse familie wordt uitgenodigd om thee te komen drinken. Meestal vindt dit dan plaats bij de familie thuis of in een theehuis (çayhane). Maar het staat vast, Waar je ook komt, of het nu de markt of de kapper is, altijd wordt je thee of koffie aangeboden.

Het kan ook voorkomen dat je door een Turkse familie bij hen thuis wordt uitgenodigd voor een maaltijd. Eigenlijk kun je deze uitnodiging niet afwijzen, want het is een hele eer dat je bij de familie thuis voor de maaltijd wordt uitgenodigd.

Heb je geen tijd om op de uitnodiging van een Turkse familie in te gaan? De beste manier om de uitnodiging af te wijzen is door je hand op je borst te plaatsen en met de andere hand op je horloge te wijzen. Daarna wijs je met deze hand naar de richting waar je op dat moment heen moet. Dit is een Turkse gewoonte en het zal dan ook door de familie worden gewaardeerd dat je hun gewoonten respecteert.

In de Turkse cultuur is het gewoon dat  vrienden, familie en buren veel bij elkaar komen, ook spontaan. Volgens de traditie horen turken hun bezoekers altijd koffie of thee aan te bieden en uit te nodigen om samen te eten. Wie daar niet op ingaat is niet beleefd. Het getuigt van respect om bij de uitnodiging “te laat op bezoek te komen”. Je gunt dan namelijk de gastheer of gastvrouw meer tijd om zich voor te bereiden op het bezoek!

Ben je toevallig even bij een turk op bezoek laat deze persoon je niet gaan voordat jullie samen het avondmaal gegeten hebben. Een afspraak maken om op bezoek te komen kennen de turken niet, meestal wordt er even van te voren spontaan gebeld met de vraag musayit misin? Dit betekent schikt het jullie? En dan komen ze langs om lekker samen thee te drinken. Thee wordt heel veel gedronken door de turken en een paar Turkse lekkernijen mogen dan zeker niet ontbreken.

Wanneer je door turken thuis wordt ontvangen, moet u uw schoenen uitrekken. Vaak zie je in de gang of bij de deur een hele reeks pantoffels staan in alle maten die je mag aandoen om geen koude voeten te krijgen.

De misafirler, de bezoekers, krijgen allereerst chocolade of snoep aangeboden en daarna gaan ze langs met een verfrissende kolonya.

De oudere mensen worden door de familie begroet door hun hand te kussen en deze dan naar het voorhoofd te brengen, dit is een teken van respect. Als de oudste man uit de familie binnenkomt, staat iedereen op uit beleefdheid en respect om hem een plaats te geven.

Brood, vers van de bakker, hoort bij elke maaltijd. ’s Morgens eten turken brood met witte kaas, zwarte olijven, eieren, marmelade of honing met thee of yoghurt. Daarbij wordt thee gedronken uit grote glazen. De kleine , tulpvormige glazen zijn voor de vele theepauzes gedurende de dag. Waar je ook komt, bij een overheidsinstantie, bij de bank, bij de tapijtenhandelaar, tijdens een pauze in het theehuis, de theepot met 2 verdiepingen of de samowar staan altijd klaar. De samowar is eigenlijk een grote waterkoker. De (meestal “zwarte”) thee zelf wordt in een kannetje als een concentraat bereid; weinig water bij veel theeblaadjes. Door het hete water uit de samowar bij dit concentraat te doen, verkrijgt men een drinkbare thee.

Vroeg op de morgen zijn ook al de soepkeukens in bedrijf, waar vooral mannen kracht opdoen voordat ze aan het werk gaan. In oost-Turkije , waar de winters kouder zijn, krijg je ’s morgens vaak al linzensoep. ’s Middags eet men meestal een klein gerecht, een soep, een deeg- of eiergerechtje en fruit. ’s Avonds komt de familie bij elkaar voor een uitgebreid diner met meerdere gangen. Meestal worden ’s middags al koude en/of warme gerechten voorbereid. Al deze gerechten worden gelijktijdig geserveerd. Tot slot volgen altijd vruchten van het seizoen. De maaltijd wordt afgesloten me Turkse koffie. Voor de late avond heeft de huisvrouw meestal nog een zoete verrassing achter de hand, een zoet gerecht of een gebak.

Als je samen met de familie een maaltijd gaat nuttigen in een dorpshuis, kan het zijn dat je op kussens op de grond aan een lage tafel zit. Verberg dan altijd je voeten onder een kleedje of onder de tafel, want volgende Turkse cultuur mogen voeten niet worden getoond. Loop ook zeker nooit over het tafellaken. En ga nooit met je voeten naar het midden van het tafellaken zitten. Voeten worden namelijk als onrein beschouwd. Er wordt niet altijd aaneen tafel en op stoelen gegeten. Vaak wordt er nog gegeten van een sini, een grote schaal van email, aluminium of hout op een laag onderstel, een overblijfsel uit de nomadentijd. De schalen met gerechten staan in het midden van de sini en als er geen borden aanwezig zijn, maar alleen een lepel en een vork, eet iedereen direct uit de schalen. Daarbij wordt water of ayran  gedronken. Ayran is de nationale verfrissende drank van Turkije. Het is een koude drank op basis van yoghurt, zout (of andere kruiden) en water. Als afsluiting van de maaltijd zeg je tegen de gastvrouw: “eline saglik” – “gezegend zijn uw handen”. Aan tafel mag je ook nooit je neus snuiten.

De tafelmanieren zijn belangrijk en schrijven voor dat jongeren wachten totdat ouderen beginnen te eten. Bovendien gaat niemand van tafel voordat de oudste opstaat. Maar het is wel zo dat je niet hoeft te wachten tot iedereen aan tafel klaar is met eten voor je de tafel verlaat. In een goed restaurant wordt je bord zo snel mogelijk weggehaald als je klaar bent met eten. Dit  betekent niet dat men je  zo snel mogelijk weg wil hebben, maar het is een uiting van respect omdat men je niet boven een vuil bord wil laten zitten. Tandenstokers mag je gebruiken met een hand voor de mond.

Indien je eten wilt opscheppen uit een pan of een pot, zorg er dan voor dat je de rechterhand gebruikt. De linkerhand wordt door de Turkse bevolking nl gebruikt voor toiletpapier en andere lichaamshygiëne. Als je op restaurant geen mes hebt gekregen, kan je er ook best niet naar vragen. Het kan goed zijn dat ze geen messen hebben. Meestal is alles ook altijd zo klein versneden dat je er geen nodig hebt.

Eten is in Turkije een sociale aangelegenheid en het vormt een belangrijk deel van de Turkse cultuur. De Turkse keuken is ook een internationaal gewaardeerde keuken met een lange traditie. De keuken is zeer gevarieerd door de verschillende etnische groepen waaruit het Ottomaanse rijk bestond, en de culturele tradities die de ottomanen met zich hadden meegenomen uit centraal-Azië en door de blootstelling aan de verscheidene kookculturen die zij in hun tocht naar het Westen hadden ontmoet. Traditioneel nomadenvoedsel zoals yoghurt maakt nog steeds een belangrijk deel uit van de Turkse keuken. Die yoghurt vind je onder meer in mezze-bereidingen: kleine hapjes die als tussendoortje of als voor- of bijgerecht of complete maaltijd worden gegeten. Elke regio heeft in Turkije haar eigen, vaak etnische keuken.

“kalbe giden yol boğazdan geçer” – “de weg naar het hart leidt door de maag”, zegt een Turks spreekwoord en daarvan is men nog altijd overtuigd. Om steeds weer nieuwe genotvolle culinaire wegen naar het hart te vinden ontwikkelde zich in de koop der eeuwen in Turkije een veelzijdige en hoogstaande kookcultuur, die tot de beste ter wereld behoort. De culinaire rijkdom van dit land beleefd men geconcentreerd in Istanbul op de mısır çarsısı, de Egyptische markt. Daar scheppen de verkopers in de notenkramen geroosterde pistaches in zakken die ui Gaziantep komen, vlak bij de Syrische grens. Ze wegen hazelnoten af aan de Zwarte zee en gezouten zonnebloempitten ui Thracië, dat grenst aan Griekenland. Aan een kraam hangen knoflookworsten en kruidige pastirma, gedroogd vlees uit midden-Anatolië. Uit reusachtige zakken wordt tulum peyniri, kruidige nomadenkaas uit oost-Anatolië, verkocht. De specerijenkramen schitteren in alle geuren en kleuren en vormen een geurenorgie voor de zintuigen. Op karren aan de rand van de markt liggen stapels knapperige sesamkrakelingen en verleiden borek, deegpasteitjes, op reusachtige bakblikken tot een snelle hap. Niet te vergeten zijn de verleidelijke zoetigheden, bijvoorbeeld baklava. In Turkije heeft niemand lang honger.

De turkse keuken maakt gebruik van een groot scala aan kruiden, noten, fruit en groenten. Meestal is een maaltijd een combinatie van diverse gerechten. Soepen, rijstschotels en brood maken voor turken deel uit van de dagelijkse kost.

Groenten zijn ook belangrijk: aubergines zijn met stip de nummer één in de turkse keuken, maar ook bonen, tomaten en kikkererwten komen veelvuldig op tafel. Bij de maaltijd wordt rijst gegeten, aardappelen worden eerder als groenten geserveerd. In kleine eethuizen of hotels moet je voor rijst apart betalen.

Varken staat niet op het moslimmenu, maar wel runds-, kalfs- en schapenvlees en kip. Dat vlees wordt altijd, samen met e groenten in kleine stukken geserveerd.

De turken drinken meestal thee met veel suiker. Koffiedrinkers kunnen kiezen tussen een minuscuul kopje turkse koffie of Nescafé. Het is heel gewoon dat je, wanneer je je turkse koffie hebt opgedronken, men het kopje omdraait om koffiedik te kunnen kijken. Maar wat zou Turkije zijn zonder zijn beroemde theehuizen? Overal in het land, tot in het kleinste gehucht vind je ze, deze ontmoetingsplaatsen van –vooral- mannen. Traditioneel is het theehuis het domein van de man, die zich hier samen met zijn vrienden vermaakt met een spelletje. Het meest spelen ze tavla, de turkse variant van ons Blackgammon. Als je hier een beetje goed in bent zal elke Turk je willen uitdagen voor een potje. Het gaat er fanatiek aan toe, maar vrees niet, Turken zijn prima verliezers en aimabele winnaars. Dit alles natuurlijk onder genot van een mierzoet kopje koffie of glaasje thee. Als het voor jou niet zoet hoeft, moet je dit duidelijk aan de ober vertellen. Probeer in het theehuis ook eens de nargileh, de turkse waterpijp. De tabak wordt door stukken gloeiend houtskool verhit. Lekker is de appeltabak die een zoete bijsmaak heeft. Hoewel je er vrijwel nooit een turkse vrouw ziet, zijn theehuizen geen verboden gebied voor westerse toeristen. Ga natuurlijk niet in bikini naar binnen, maar dat kan je natuurlijk zelf ook bedenken.

Raki is dan weer een alcoholische brandewijnvariant, die meestal met anijs is gekruid. De Turken drinken raki aangelengd met water bij hun maaltijden. Ze drinken ook wel bier, maar wijn is weggelegd voor de toeristen en die is dan ook peperduur.

Helaas kan ik jullie deze fantastische geuren nog niet doorgeven, maar ik hoop in ieder geval dat jullie ooit eens zullen kunnen genieten van deze oneindige gastvrijheid.

HAPPY LIFE LOVE FASHION

by Severine Braems